Eğitimin İdeolojik Sürekliliği ve Görünmezleşmesi: Neoliberal Küreselleşme Bağlamında Bir Kuramsal Okuma

Within the context of the modern nation-state, education has functioned as a central ideological apparatus through which social integration, political legitimacy, and citizenship are produced and reproduced. In the era of neoliberal globalization, however, educational policies are increasingly reconfigured around technical and managerial rationalities, performance, accountability, and human capital discourses. This transformation is often interpreted as a weakening of education’s political character or as a decline in its ideological function. By contrast, this study conceptualizes this process not as the disappearance of ideology, but as a historically continuous reorganization of its mode of operation. In this regard, the notion of ideological invisibility is employed to examine how the ideological function of education is reproduced not only through explicit political discourses, but also through technical policy instruments, managerial rationalities, and assessment regimes. The study argues that, under neoliberal globalization, education continues to play a central role in the reproduction of social order, while simultaneously rendering its ideological function less visible. In doing so, it offers a theoretical contribution to the literature on globalization, education, and ideology by foregrounding the rearticulation of ideology within technical and managerial forms of governance.

Modern ulus-devlet bağlamında eğitim, toplumsal bütünleşmenin, siyasal meşruiyetin ve yurttaşlık bilincinin üretildiği merkezi bir ideolojik alan olarak işlev görmüştür. Neoliberal küreselleşme sürecinde ise eğitim politikaları giderek teknik ve yönetsel rasyonalite, performans, hesap verebilirlik ve insan sermayesi söylemleri çerçevesinde yeniden yapılandırılmaktadır. Bu dönüşüm sıklıkla eğitimin siyasal niteliğinin zayıfladığı ya da ideolojik işlevini yitirdiği şeklinde yorumlanmaktadır. Ancak çalışma, söz konusu süreci ideolojinin ortadan kalkması olarak değil, ideolojik işleyişin tarihsel süreklilik içinde yeniden örgütlenmesi olarak kavramsallaştırmaktadır. Bu bağlamda çalışma, ideolojik görünmezleşme kavramı aracılığıyla, eğitimin ideolojik işlevinin açık siyasal söylemlerin yanında, teknik politika araçları, yönetsel rasyonaliteler ve ölçme-değerlendirme mekanizmaları aracılığıyla nasıl yeniden üretildiğini tartışmaktadır. Çalışma, eğitimin neoliberal küreselleşme koşullarında da toplumsal düzenin yeniden üretiminde merkezi bir rol oynamaya devam ettiğini ileri sürmektedir. Bu doğrultuda; küreselleşme, eğitim ve ideoloji literatürüne, ideolojinin teknik ve yönetsel rasyonaliteler içindeki yeniden üretimini görünür kılan kuramsal bir katkı sunmaktadır