Imam Hatip Schools in the Context of the Relationship Between Secularism and Religious Education: The Educational Representation of Religious Identity in Turkey
Laiklik ve Din Eğitimi İlişkisi Bağlamında İmam Hatip Okulları: Türkiye’de Dini Kimliğin Eğitsel Temsili
Turkey's modernization process is a profound transformation shaped by the goal of Westernization within the framework of the principle of secularism. The principle of secularism, adopted as the cornerstone of this process, initially expressed a neutral stance toward the separation of religion from state affairs; however, over time, it merged with secularism, tending to establish a structure distant from religion and, in some cases, becoming exclusionary, leading to a permanent tension between the religious values of society and the ideological orientation of the state. This approach, particularly evident in education and public policies, has exerted a repressive influence on religious and conservative segments of society; the visibility of religious identities has been regarded as problematic in the public sphere.
This secular-secular combination, centering on the paradigm that defined modernization as progress, equated traditional and religion-based lifestyles with backwardness. As a result, religious circles were marginalized for many years, their educational rights were restricted, and their faith-based demands were not considered legitimate.
It is within this historical context that Imam Hatip Schools have become not only vocational institutions established to train religious officials, but also an important structure where individuals who wish to preserve their religious identity can gain public visibility, achieve social mobility, and ensure cultural continuity. Imam Hatip Schools, which play a conciliatory role between the secular state ideology and the religious sensitivities of the people, have become the center of political and social debates; beyond being institutions that train religious officials, they have become an educational model where religious individuals can receive education while preserving their identities, gain public visibility, and achieve social mobility.
The main objective of this study is to reveal how Imam Hatip Schools have transformed in the context of secularism policies and religious education debates in Turkey; to analyze the historical development process of these institutions, their impact on the social and political spheres, as well as their technological and developmental processes; and to reveal the effects of the secular perspective on religious groups.
Türkiye'nin modernleşme süreci, laiklik ilkesi çerçevesinde batılılaşma hedefleri doğrultusunda şekillenen köklü bir dönüşüm sürecidir. Bu sürecin temel taşı olarak benimsenen laiklik ilkesi, başlangıçta dinin devlet işlerinden ayrılması yönünde nötr bir duruşu ifade ederken; zamanla sekülerizmle birleşerek, dinle mesafeli bir yapı kurma eğiliminde olmuş ve toplumun dini değerleriyle devletin ideolojik yönelimi arasında kalıcı bir gerilime yol açmış yer yer dışlayıcı bir yapıya dönüşmüştür. Özellikle eğitim ve kamu politikalarında tezahür eden bu yaklaşım, dindar ve muhafazakâr kesimler üzerinde baskılayıcı bir etki oluşturmuş; dini kimliklerin görünürlüğü, kamusal alanda sorunlu bir unsur olarak değerlendirilmiştir.
Bu seküler-laik birleşim, modernleşmenin ilerleme olarak tanımlandığı paradigmayı merkeze alarak geleneksel ve din temelli yaşam biçimlerini geri kalmışlıkla özdeşleştirmiştir. Neticede, dindar çevreler uzun yıllar boyunca marjinalleştirilmiş, eğitim hakları sınırlandırılmış ve inanç temelli talepleri meşru görülmemiştir.
İşte bu tarihsel bağlamda İmam Hatip Okulları yalnızca din görevlisi yetiştirmek amacıyla açılmış mesleki kurumlar değil, aynı zamanda dini kimliğini muhafaza etmek isteyen bireylerin kamusal görünürlük kazanabildiği, sosyal mobilite elde edebildiği ve kültürel sürekliliği sağlayabildiği önemli bir yapı haline gelmiştir. Laik devlet anlayışı ile halkın dinî duyarlılıkları arasında uzlaştırıcı bir rol üstlenen İmam Hatip Okulları siyasal ve toplumsal tartışmaların da merkezine yerleşmiş; yalnızca din görevlisi yetiştiren kurumlar olmanın ötesinde; dindar bireylerin kimliklerini koruyarak eğitim alabildikleri, kamusal görünürlük kazanabildikleri ve toplumsal hareketlilik sağlayabildikleri bir eğitim modeli haline gelmiştir.
Bu çalışmanın temel amacı, İmam Hatip Okullarının Türkiye’deki laiklik politikaları ve din eğitimi tartışmaları bağlamında nasıl bir dönüşüm geçirdiğini ortaya koymak; bu kurumların tarihsel gelişim süreci ile birlikte toplumsal ve siyasal alandaki etkilerinin yanı sıra teknolojik ve devinimsel gelişim süreçlerini analiz etmeyi ve seküler bakış açısının dindar kesimler üzerindeki etkilerini ortaya koymayı hedeflemektedir.
Adıgüzel, V. (2014). Şerif Mardin düşüncesinde din-siyaset ilişkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Akyiğit, H., & Aydoğan, O. (2020). Türkiye’de laiklik ve inanç özgürlüğü bağlamında çok kültürcülük yaklaşımının sınırları. Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi (SKAD), 6(13), 95–132.
Akyüz, H. (2018). Anadolu İmam Hatip liseleri hadis dersi öğretim programı ve ders kitabı üzerine bazı mülahazalar. Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6(11), 1–14.
Akyüz, İ. (2021). Sosyopolitik faktörlerin kuşak farklılaşmasına etkisi: İmam Hatip kuşakları örneği. Marifetname, 8(2), 563–589.
Arıcan, S. (2020). Sivil toplum kuruluşlarına göre İmam Hatip okulları: Kurumsal varlık ve meslek lisesi statüsü. BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, 7(2), 653–674.
Aslanargun, E. (2018). Hafız İmam Hatip ortaokullarındaki hafızlık eğitimine ilişkin öğretici ve öğrenci görüşleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 17(68), 1453–1475.
Aydemir, M. A. (2017). Türkiye’de imam hatip(li) algısı: Bazı göstergeler bağlamında sosyolojik bir değerlendirme. Talim, 1(1), 5–27.
Ayhan, H. (1999). Türkiye’de din eğitimi (1. basım). Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
Bayat, E. (2022). Sekülerizm tehdidi altında Müslüman toplumun yıpranan değerleri ve Kur’an. Amasya İlahiyat Dergisi, (18), 113–145.
Bilgiç, M. S., Koydemir, F. S., & Akyürek, S. (2014). Türkiye’de kimlikler arası kutuplaşmanın sosyal mesafe üzerinden ölçümü ve toplumsal güvenliğe etkisi. Bilge Strateji, 6(11), 163–205.
Ertoy, M. (2025). Türk-İslam düşüncesinin kurumsal temsili: Cumhuriyetin yüz yıllık İmam Hatip okulları deneyimi. Tarih İncelemeleri Dergisi, 40(1), 81–102.
Genç, E., & Coşkun, T. (2015). Muhafazakârlık ve Türkiye muhafazakârlıklarının bazı halleri. Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(2), 27–40.
Hatipoğlu, A. (2024). Türkiye’de muhafazakârlık ve siyasal ahlak. Sosyologca, 5(9).
Kara, F. R. (2017). Din eğitimi bağlamında kademeli eğitim sistemi ve İmam Hatip ortaokulları. Talim, 1(1), 89–118.
Karakaya, H. (2018). Türkiye’de dindar burjuva ve kadın. Fırat University Journal of Social Sciences, 28(2), 211–229.
Karakoyunlu, B. (2023). Seküler, dindar ve akışkan dindar kimliğin kendini gündelik yaşam pratikleri üzerinden üretimi: Kızılcık Şerbeti örneği. Eskiyeni, (50), 747–768.
Karaman, D. (2021). Yöneticilerine göre Anadolu İmam Hatip liselerindeki program çeşitliliği ve proje okul uygulamasının değerlendirilmesi. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, (11), 11–37.
Köse, A. (2015). XXI. yüzyıl Türkiye’sinde gelenekle modernite arasında din algıları ve dindarlık formları: Sosyolojik bir bakış. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 49(49), 5–27.
Milli Eğitim Bakanlığı. Din Öğretimi Genel Müdürlüğü. (2018a). Anadolu imam hatip liselerinde program çeşitliliği (proje okulları) kitapçığı.
Milli Eğitim Bakanlığı. Din Öğretimi Genel Müdürlüğü. (2018b). Örgün eğitimle birlikte hafızlık projesi uygulama usul ve esasları. http://dogm.meb.gov.tr/pdf/Orgun_Egitimle_Birlikte_Hafizlik.pdf
Milli Eğitim Bakanlığı. Strateji Geliştirme Başkanlığı. (2018c). 2023 eğitim vizyonu. http://2023vizyonu.meb.gov.tr/doc/2023_EGITIM_VIZYONU.pdf
Milli Eğitim Bakanlığı. Din Öğretimi Genel Müdürlüğü. (2018d). Özel program ve proje uygulayan imam hatip okulları danışma kurulu uygulama usul ve esasları. https://dogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2018_11/21102043_Program_Proje_Okullari_Danisma_Kurulu_Uygulama_Esaslari.pdf
Milli Eğitim Bakanlığı, Din Öğretimi Genel Müdürlüğü, & Diyanet İşleri Başkanlığı Eğitim Hizmetleri Genel Müdürlüğü. (2019). Okul-Kur’an kursu işbirliğine dayalı örgün eğitimle birlikte hafızlık projesi protokolü. https://webdosyasp.diyanet.gov.tr/
Milli Eğitim Bakanlığı. Din Öğretimi Genel Müdürlüğü. (2020). 21. yüzyıl becerileri bağlamında Anadolu imam hatip liseleri ve imam hatip ortaokullarında yeni dönem kitapçığı. http://dogm.meb.gov.tr/pdf/Yeni_Donem_Kitapcik.pdf
Öcal, M. (1998). Cumhuriyet döneminde Türkiye’de din eğitimi ve öğretimi. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 7(7), 241–268.
Öcal, M. (2011). Medresetü’l-Eimme ve’l-Hutebâ’dan imam hatip liselerine bizim okullarımız. İmam Hatip Liseleri Mezunları Mensupları Derneği Yayınları.
Öcal, M. (2025). İmam Hatip okulu modelinin ortaya çıkışı ve gelişmesi. Talim, 9(1), 7–46.
Özensel, E., Akın, M. H., & Aydemir, M. A. (2012). Türkiye’de imam hatip liseleri ve imam hatipliler algısı. TİMAV.
Özkul, F. (2014). Anayasalarımızda laiklik ilkesi. Ankara Barosu Dergisi, 72(4).
Subaşı, N. (2004). İmam hatip(liler) üzerine: Teolojik birikimin modern kaynakları. Değerler Eğitimi Dergisi, 2(6), 116–132.
Şahbaz, F. (2019). Kemalizm ve seküler fundamentalizm. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 4(1), 1–17.
Şalcı, Z., & Gürel, R. (2021). Fen ve sosyal bilimler programlı Anadolu İmam Hatip liselerinin eğitim ortamları ve fiziki imkânları üzerine nitel bir araştırma (Kocaeli örneği). Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 26(2), 79–113.
Tarhan, H., & Karateke, T. (2021). Proje Anadolu İmam Hatip liselerinin öğrenci görüşlerine göre değerlendirilmesi. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 12(2), 481–516.
Tayhani, İ. (2009). Türkiye Cumhuriyeti’nin temeli: Laiklik. Atatürk Yolu Dergisi, 11(43), 517–529.
Toker, İ., & Özcan, C. (2017). Laiklik ve sekülerleşme bağlamında İmam Hatip liselerinin dünü, bugünü, yarını. Eskiyeni, (35), 33–50.
Turan, İ. (2019). Cumhuriyet Türkiyesi’nde din eğitimi politikaları. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 19(2), 269–292.
Türköz, Ş. (2021). “İmam hatiplilik” kimliğinin belirleyici unsurları. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, (6), 1190–1217.
Uçar, R., & Sayın, G. (2017). Türkiye’de laiklik tartışmaları çerçevesinde din kültürü ve ahlak bilgisi derslerinin zorunlu hale gelişi ve din eğitimi uygulamalarına yansıması. İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8(2), 269–298.
Yavuz, M. H. (2009). Secularism and Muslim democracy in Turkey (Vol. 28). Cambridge University Press.
Yılmaz, M., & Akçay, T. (2021). 2002–2020 yılları arası Türkiye’de laiklik algısı ve örgün din eğitimine yansımaları. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10(20), 152–186.
Zengin, M., & Karaman, D. (2020). Öğrencilerin proje Anadolu İmam Hatip liselerini tercih nedenleri ve mesleki eğilimleri. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, (54), 403–431.
Telif Hakkı (c) 2026 Yönetim ve Eğitim Bilimleri Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
İndir
Makale Bilgileri
- Makale Türü Makaleler
- Gönderildi Mart 25, 2026
- Yayınlanmış Mart 25, 2026
- Sayı Cilt 5 Sayı 1 (2026): JMEDUSCI
- Bölüm Makaleler
