Examining the Effect of Post-Traumatic Stress Disorder on Adolescent Resilience and School Burnout in Adolescents in the Earthquake Zone
Deprem Bölgesindeki Ergenlerde Travma Sonrası Stres Bozukluğunun Ergen Asiliğine ve Okul Tükenmişliğine Etkisinin İncelenmesi
Deprem Bölgesindeki Ergenlerde Travma Sonrası Stres Bozukluğunun Ergen Asiliğine ve Okul Tükenmişliğine Etkisinin İncelenmesi
Deprem Bölgesindeki Ergenlerde Travma Sonrası Stres Bozukluğunun Ergen Asiliğine ve Okul Tükenmişliğine Etkisinin İncelenmesi
The purpose of this study is to examine the effects of post-traumatic stress disorder on adolescent delinquency and school burnout in adolescents in earthquake-affected areas. The sample of the study consists of 312 adolescents who experienced an earthquake and are enrolled in secondary education institutions. Data were collected using quantitative research methods. Findings showed that PTSD-TÖ scores did not have a significant effect on school burnout (p > .05). However, a low level of positive correlation was found between adolescents' stress reactions and school burnout. Therefore, it can be said that post-traumatic stress alone is not a determinant of school burnout, but that there is a weak relationship between the two variables. On the other hand, a significant and positive effect of PTSD-TÖ scores on adolescent delinquency was found (β = .121, p < .05). This finding reveals that adolescents who exhibit higher stress responses after an earthquake tend to show an increase in rebellious behavior. Furthermore, a moderate and positive relationship was found between school burnout and adolescent rebelliousness. When examined in terms of demographic variables, partial differences were determined according to gender and age groups. In conclusion, the research findings show that post-earthquake stress responses in adolescents have a significant effect, particularly on defiant behavior, and are only moderately related to school burnout. These results indicate that post-disaster psychosocial support programs should focus not only on academic motivation but also on behavioral adjustment in adolescents.
Bu araştırmanın amacı, deprem bölgesindeki ergenlerde travma sonrası stres bozukluğunun ergen asiliğine ve okul tükenmişliğine etkilerini incelemektir. Araştırmanın örneklemini, deprem deneyimi yaşayan ve ortaöğretim kurumlarında öğrenim görmekte olan 312 ergen oluşturmaktadır. Veriler nicel araştırma yöntemleri kapsamında toplanmıştır. Bulgular, ÇTSS-TÖ puanlarının okul tükenmişliği üzerinde anlamlı bir etkisinin bulunmadığını göstermiştir (p > .05). Buna karşın, ergenlerin stres tepkileri ile okul tükenmişliği arasında düşük düzeyde pozitif bir korelasyon elde edilmiştir. Dolayısıyla, travma sonrası stresin tek başına okul tükenmişliğinin belirleyicisi olmadığı, ancak iki değişken arasında zayıf da olsa bir ilişki bulunduğu söylenebilir. Öte yandan, ÇTSS-TÖ puanlarının ergen asiliği üzerinde anlamlı ve pozitif bir etkisi saptanmıştır (β = .121, p < .05). Bu bulgu, deprem sonrası daha yüksek stres tepkileri sergileyen ergenlerin asilik davranışları da artış gösterme eğiliminde olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca okul tükenmişliği ile ergen asiliği arasında orta düzeyde ve pozitif bir ilişki bulunmuştur. Demografik değişkenler açısından incelendiğinde, cinsiyet ve yaş gruplarına göre kısmi farklılıkların mevcut olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, araştırma bulguları ergenlerde deprem sonrası stres tepkilerinin özellikle asilik davranışları üzerinde anlamlı bir etkisinin bulunduğunu, okul tükenmişliği ile ise sınırlı düzeyde ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar, afet sonrası psikososyal destek programlarının yalnızca akademik motivasyonu değil aynı zamanda ergenlerde davranışsal uyumu da gözetmesi gerektiğine işaret etmektedir.
Aykut, S., & Soner-Aykut, S. (2020). Kovid-19 pandemisi ve travma sonrası stres bozukluğu temelinde sosyal hizmetin önemi. Toplumsal Politika Dergisi, 1, 56–66.
Aypay, A. (2017). A positive model for reducing and preventing school burnout in high school students. Educational Sciences: Theory & Practice, 17(4), 1345–1359.
Bedirli, B. (2014). Deprem travmasının kronik psikolojik etkileri: Düzce Depremi’nden 14 yıl sonra travma sonrası stres ve depresyon belirtilerinin yaygınlığı ve ilişkili risk faktörleri (Tez No. 358812) [Yüksek lisans tezi, Haliç Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
Bilaç, Ö., Kavurma, C., Önder, A., Doğan, Y., Uzunoğlu, G., & Ozan, E. (2019). Bir bölge ruh sağlığı hastanesi çocuk ve ergen yataklı servisinde madde kullanımı nedeniyle yatarak tedavi gören hastaların klinik ve sosyodemografik özellikleri. Klinik Psikiyatri Dergisi, 22, 463–471.
Blankenstein, N. E., Telzer, E. H., Kathy, T., Duijvenvoorde, A. C. K. van, & Crone, E. A. (2019). Behavioral and neural pathways supporting the development of prosocial and risk-taking behavior across adolescence. Child Development, 91(3). https://doi.org/10.1111/cdev.13292
Darling, K., Ruzicka, E., Fahrenkamp, A., & Sato, A. (2019). Perceived stress and obesity-promoting eating behaviors in adolescence: The role of parent–adolescent conflict. Families, Systems, & Health, 37(1), 62–67. https://doi.org/10.1037/fsh0000387
Doğan, M., Dağköy, S., Avcı, H., & Tunca, N. (2014). Ergen Asiliği Ölçeği (ERAS). Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 2014, 280–300.
Erden, G. (1999). Çocuklar için travma sonrası stres tepki ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi].
Erdoğdu, M. (2020). The correlation between school burnout and school engagement: The mediating role of attitude toward learning. Croatian Journal of Education – Hrvatski Časopis za Odgoj i Obrazovanje, 22(1). https://doi.org/10.15516/cje.v22i1.3250
Evers, K., Chen, S., Rothmann, S., Dhir, A., & Pallesen, S. (2020). Investigating the relation among disturbed sleep due to social media use, school burnout, and academic performance. Journal of Adolescence, 84(1), 156–164. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2020.08.011
Gabola, P., Meylan, N., Hascoët, M., Stasio, S., & Fiorilli, C. (2021). Adolescents’ school burnout: A comparative study between Italy and Switzerland. European Journal of Investigation in Health Psychology and Education, 11(3), 849–859. https://doi.org/10.3390/ejihpe11030062
Gao, X. (2023). Academic stress and academic burnout in adolescents: A moderated mediating model. Frontiers in Psychology, 14, Article 1133706. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1133706
Güngör, A. (2019). Investigating the relationship between social support and school burnout in Turkish middle school students: The mediating role of hope. School Psychology International, 40(6), 581–597.
Karabacak Çelik, A. (2023). Deprem sonrası travma belirtileri, umut ve iyi oluş arasındaki ilişkinin incelenmesi. TRT Akademi, 8(18), 574–591.
Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri. Nobel Yayınları.
Kim, B., Jee, S., Lee, J., An, S., & Lee, S. (2017). Relationships between social support and student burnout: A meta-analytic approach. Stress and Health, 34(1), 127–134. https://doi.org/10.1002/smi.2771
Lafreniere, K., Menna, R., & Cramer, K. (2013). Rebelliousness, effortful control, and risky behavior: Metamotivational and temperamental predictors of risk-taking in older adolescents. Journal of Motivation, Emotion and Personality: Reversal Theory Studies, 1. https://doi.org/10.12689/jmep.2013.103
Lehto, J., Kortesoja, L., & Partonen, T. (2019). School burnout and sleep in Finnish secondary school students. Sleep Science, 12(1), 10–14. https://doi.org/10.5935/1984-0063.20190051
Liu, X., Zhang, L., Wu, G., Yang, R., & Liang, Y. (2021). The longitudinal relationship between sleep problems and school burnout in adolescents: A cross-lagged panel analysis. Journal of Adolescence, 88, 14–24. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2021.02.001
Maslach, C., Schaufeli, W. B., & Leiter, M. P. (2001). Job burnout. Annual Review of Psychology, 52(1), 397–422. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.397
Meylan, N., Meylan, J., Rodriguez, M., Bonvin, P., & Tardif, E. (2020). What types of educational practices impact school burnout levels in adolescents? International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(4), 1152. https://doi.org/10.3390/ijerph17041152
Nieuwenhuis, S., Mee, D., Janssen, T., Verstraete, L., Meeter, M., & van Atteveldt, N. (2023). Growth mindset and school burnout symptoms in young adolescents: The role of vagal activity as a potential mediator. Frontiers in Psychology, 14, Article 1176477. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1176477
Nolen-Hoeksema, S. (2001). Gender differences in depression. Current Directions in Psychological Science, 10(5), 173–176. https://doi.org/10.1111/1467-8721.00142
Pynoos, R. S., Frederick, C., & Nader, K. (1987). Life threat and posttraumatic stress in school-age children. Archives of General Psychiatry, 44(12), 1057–1063. https://doi.org/10.1001/archpsyc.1987.01800240031005
Read, S., Hietajärvi, L., & Salmela-Aro, K. (2022). School burnout trends and sociodemographic factors in Finland 2006–2019. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 57(8), 1659–1669. https://doi.org/10.1007/s00127-022-02268-0
Salmela-Aro, K., & Tynkkynen, L. (2012). Gendered pathways in school burnout among adolescents. Journal of Adolescence, 35(4), 929–939. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2012.01.001
Salmela-Aro, K., Kiuru, N., Leskinen, E., & Nurmi, J. E. (2009). School burnout inventory (SBI) reliability and validity. European Journal of Psychological Assessment, 25(1), 48–57.
Salmela-Aro, K., Read, S., Minkkinen, J., Kinnunen, J., & Rimpelä, A. (2017). Immigrant status, gender, and school burnout in Finnish lower secondary school students. International Journal of Behavioral Development, 42(2), 225–236. https://doi.org/10.1177/0165025417690264
Seçer, İ., Halmatov, S., Veyis, F., & Ateş, B. (2013). Okul tükenmişlik ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması: Güvenirlik ve geçerlik çalışması. Turkish Journal of Education, 2013, 16–28.
Shek, D., & Yu, L. (2012). Self-harm and suicidal behaviors in Hong Kong adolescents: Prevalence and psychosocial correlates. The Scientific World Journal, 2012, 1–14. https://doi.org/10.1100/2012/932540
Şimşek, A., & Yıldırım, A. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınevi.
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
Tang, X., Upadyaya, K., & Salmela-Aro, K. (2020). School burnout and psychosocial problems among adolescents: Grit as a resilience factor. Journal of Adolescence, 86, 77–89. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2020.12.002
Tastekin, S., & Alıcı, N. (2025). The mediating role of school burnout in the relationship between adolescents' perception of loneliness and quality of life. Journal of Child and Adolescent Psychiatric Nursing, 38(2). https://doi.org/10.1111/jcap.70026
Uğur, M., Kartal, F., Mete, B., Tamam, L., & Demirkol, M. E. (2021). Deprem sonrası akut stres bozukluğu olanlarda travma esnasındaki çözülmenin, anksiyete düzeyi, algılanan stres, anksiyete duyarlılığı ve deprem stresiyle baş etme ile ilişkisi. Türk Psikiyatri Dergisi, 32(4), 253–260.
Vazsonyi, A. T., Javakhishvili, M., Lobo-Dos-Santos, T., Özdemir, Y., & Sağkal, A. (2024). Developmental changes in school burnout: The importance of sleep and problematic internet use. Journal of Adolescence, 96(5), 1091–1101. https://doi.org/10.1002/jad.12319
World Health Organization. (2018). ICD-11: Post-traumatic stress disorder. https://icd.who.int/
Yerebakan, Ş. (2024). Kendiliğin Gelişimi ve Nörobiyolojisi. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi. 7(14). 55-65
Telif Hakkı (c) 2025 Yönetim ve Eğitim Bilimleri Dergisi
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
İndir
Makale Bilgileri
- Makale Türü Makaleler
- Gönderildi Aralık 30, 2025
- Yayınlanmış Aralık 30, 2025
- Sayı Cilt 4 Sayı 4 (2025): JMEDUSCI
- Bölüm Makaleler
